U gebruikt een verouderde browser. Wij raden u aan een upgrade van uw browser uit te voeren naar de meest recente versie.

Jacht

 

'Flitsende sikkel
Krijsend sterft een zwaluw
Het boomvalkjong leeft'

 

Hoofdregel in het broedseizoen: man jaagt, vrouw waakt 

In de eerste paar weken na terugkomst uit Afrika jagen beide echtelieden. Maar al snel jaagt alleen nog het mannetje. Zo kan het vrouwtje energie sparen om op te vetten, zodat zij de lange, haast onafgebroken zit op de eieren kan volbrengen.

Tijdens het broeden jaagt het vrouwtje in principe niet en ook niet als de jongen net uit het ei zijn.

Naarmate de jongen ouder zijn en niet meer warm en droog gehouden hoeven te worden, jaagt het vrouwtje soms, waarbij ze ook langer wegblijft om verder van het nest vandaan te jagen. Maar toch houdt zij zich in deze periode voornamelijk bezig met voederen en waken. Zij is daarom veel in de buurt van haar kroost. Zij verjaagt indringers, steelt soms een makkelijke prooi af van een torenvalk, of vliegt kort van haar plek af om een insect te grijpen.

Ook als de jongen al uitgevlogen zijn, zit het vrouwtje vaak bij hen in de buurt te waken en neemt het mannetje het meeste jagen voor zijn rekening. Naarmate de jongen langer uitgevlogen zijn en de vliegkunst onder de knie krijgen, zien wij het vrouwtje vaker op jacht gaan. Soms jagen het mannetje en het vrouwtje gezamenlijk. Zie hierover verderop bij de jachtmethoden.

Tijdens de trek en in de winterkwartieren jagen man en vrouw ieder voor zich.


Een paar jachtmethoden 

De boomvalk is een jager van de open ruimte. Zijn puntige, smalle vleugels en zijn gestroomlijnde, gedrongen postuur zijn hier zeer geschikt voor. In de open ruimte komt het erop aan om sneller en behendiger te zijn dan de prooi. Het verrassingselement speelt een ondergeschikte rol, want het uitzicht van een in de vrije ruimte vliegende vogel is vrij, waardoor rovers tijdig opgemerkt kunnen worden.


 

 Strakke aanvalsvlucht, vaart maken...

Directe aanvalsvlucht  

Met afgemeten, krachtige vleugelslagen maakt de boomvalk vaart, steeds sneller, vaak in een schuine lijn naar boven. Zodra een doelwit is geselecteerd zet de valk een duikvlucht in, steil of minder steil. De zwaartekracht geeft hem extra snelheid. Zijn er objecten, zoals huizen, bomenrijen en dijken, dan maakt hij daarvan gebruik door er laag achterlangs of tussendoor te flitsen. Voor naar beneden kijkende potentiële prooivogels valt de donkere bovenzijde van de boomvalk weg tegen de vaak eveneens donkere ondergrond (daken, bomen, water). Op het laatste moment, met intussen duizelingwekkende vaart, doet de valk vervolgens een haakse uitval, steil omhoog, waarna, als dat nog nodig is, een korte en heftige achtervolging volgt, in scherpe bochten.
In deze achtervolgingsvlucht draait de boomvalk soms wat verder van zijn prooi vandaan, als is het om deze te laten denken dat het gevaar voorbij is. In werkelijkheid benut de valk deze afstand om met extra vaart de achtervolging te kunnen voortzetten. Ook nu probeert de valk meestal onder zijn prooi te komen en deze van onderaf met een van zijn klauwen te grijpen.

 


boomvalk in de aanvalboomvalk in de aanval


Na op hoogte vaart te hebben gemaakt, zet de valk zijn vlucht voort vaak in glijvlucht, met scherp gehoekte vleugels, de blik
gefocust op een verre prooi.

 

Cirkelen naar hoogte met vervolgens direct aanvalsvlucht

Net als bovenstaande methode, maar dan voorafgegaan door, met ontspannen vleugelslag en zweven, opschroeven naar grote hoogte (soms zo hoog, dat de valk met het blote oog niet meer zichtbaar is). Daarna, door steile of minder steile duikvlucht en vleugelslagen vaart maken. Verder als bovenstaand, dus eerst laag vliegen en naar boven uitvallen, of direct van bovenaf toeslaan.

Cirkelen naar hoogte met baksteenvlucht 

Net als hiervoor beschreven schroeft de valk op naar grote hoogte. Nu echter vouwt hij de vleugels strak langs zijn lijf en laat zich als een baksteen naar beneden vallen. Een groter spektakel dan dit is bijna niet denkbaar en dan met name het moment dat van baksteenvlucht (met de dan ontwikkelde enorme snelheid) de aanval wordt ingezet. Tijdens de baksteenvlucht stelt de boomvalk met subtiele bewegingen van staart, vleugels en lijf zijn koers bij om in ideale lijn te komen met de beoogde prooi.

baksteenvlucht

Baksteenvlucht: met ingevouwen vleugels en met behulp van de zwaartekracht wordt snelheid gemaakt om een prooi te overrompelen

 

Gezamenlijke vogeljacht van man en vrouw

Soms jagen het mannetje en het vrouwtje samen op vogels. Hierbij jaagt de ene valk zijn de beoogde prooi op. De prooivogel  richt zijn aandacht op deze aanvaller om te ontkomen. De andere valk maakt van de afleiding gebruik om vanuit een heel andere richtig aan te vallen, vaak na zich eerst op de achtergrond te hebben gehouden. Hoewel deze jachtmethode op zich succesvol is, is het niet altijd raak. De prooivogel heeft de tweede belager soms toch op tijd in de smiezen en weet dan alsnog te ontkomen.Of en hoe vaak op deze manier gejaagd wordt, hangt af van de omstandigheden, maar ook van de individuele aard van de valken. In 2019 volgde ik vijf koppels. Slechts bij twee ervan zag ik ze gezamenlijk jagen. Een koppel deed het heel frequent vanuit een hoogspanningsmast naast de nestboom. Vlakbij lag een boomgaard en een vogelrijk boerenerf. Hier loonde het kennelijk. De gezamenlijkheid van dit koppel was sowieso erg groot. Zij vlogen veel samen, verjoegen samen indringers, zoals op onderstaande foto een kraai.

 

De gezamenlijkheid van de boomvalken op deze locatie was groot. Hier jagen zij samen een kraai weg.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Libellen/insectenjacht 

Bij de insectenjacht (vaak op libellen) vliegen de boomvalken met ontspannen vleugelslagen boven een veld of ven. Regelmatig versnellen zij en slaan zij hun klauwen in vliegende insecten. Soms doen zij dit hoog boven het ven, soms scheren zij er vlak overheen. Zijn snelheid en wendbaarheid van insecten voor ons mensen al ontzagwekkend, de oogklauwcoördinatie van boomvalken doet er niet voor onder. Met schijnbaar speels gemak grijpen zij het ene insect na het andere, waarna zij het in de lucht ontleden en verorberen.
Vaak zijn het groepjes boomvalken die samen zo jagen, waardoor je ogen tekort komt. Het is een genot om naar de combinatie van snelheid en precisie te kijken tijdens de jacht op insecten.

 

libellenjagende boomvalk

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het typische silhouet van een boomvalk die zwevend een insect opeet

 

De volgende foto is een samenvoeging van een aantal beelden uit een repeteer-opname. Hierop is te zien hoe een boomvalk een insect grijpt. Zie hoe de valk afremt met gespreide vleugels, zijn lijf naar achteren buigt en de poten naar voren werpt. Door deze actie-reactiebeweging worden de poten als het puntje van een zweep naar voren gezwiept.

collage libellenjacht

 

 

 

 

 

Een collage van filmframes van een boomvalk die een insect grijpt

 

Lopend op insecten jagen

Vooral jonge boomvalken, die in sommige gebieden graag op de grond zitten, willen nog wel eens naar een insect toe rennen.

Jagen vanaf een uitkijkpost

Onder het tabblad 'prooisoorten' wordt een stuk gewijd aan het jagen op en het stelen van kleine zoogdieren, meest muizen.
Dat gebeurt zowel in de vlucht als vanuit een boom of mast.

Bidden 

Bijlsma schrijft in zijn boek De Boomvalk dat boomvalken soms muizen vangen (op de muizenvangst ga ik uitgebreider in onder het tabblad 'prooisoorten') en dat dit soms gebeurt na kort bidden. Het ene vrouwtje is volgens hem veel actiever dan het andere.
Zelf heb ik nooit een adulte boomvalk zien bidden. Hooguit onderbreekt de boomvalk soms zijn vloeiende vlucht tijdens de jacht op insecten, waarbij hij even fladderend stil hangt. 
Op 17-9-2018 zag ik een uitgevlogen jong tijdens de insectenjacht wel wat langer biddend in de lucht hangen. Dit bidden werd gevolgd door het voortzetten van de vlucht en het grijpen van een vliegend insect. Er was geen sprake van zich duikend laten vallen op een zich op de grond bevindende prooi, zoals wij het kennen van torenvalken of roodpootvalken. 
Als boomvalken al eens biddend jagen, dan doen zij dit bij uitzondering, waarbij de frequentie individueel bepaald zal zijn. 
Boomvalken jagen veruit in de meeste gevallen vliegend op vliegende prooien.

Spreeuwenjacht
Grote zwermen spreeuwen die in het najaar in de duinen foerageren op duindoornbessen trekken roofvogels aan. Sperwers, haviken, slechtvalken en natuurlijk boomvalken. Bij nadering van een roofvogel groeperen de spreeuwen zich in een bol, zodat de boomvalk moeilijk zijn keuze kan maken.

 

 


De rode pijl wijst naar de boomvalk boven een spreeuwenbol. Vijf dappere spreeuwen proberen de boomvalk te verjagen.
Oostvoorne, Groene Strand, 2012 (onder het tabblad 'Films' is de film te zien, die ik van deze jachtpartij maakte).

 

Een bijzondere jachttechniek

 

21 juni 2013: kriskras door het bladerdak van een paar bomen is een boomvalk op jacht. Hij zit achter jonge vogels aan. Dit keer maakt hij geen razendsnelle vlucht, maar fladdert hij als een vleermuis tussen het gebladerte. Af en toe gaat de valk even op een tak zitten om zich te oriënteren, soms zelfs trippelt hij even over een tak en dan fladdert hij weer door de boomkruin. Een dergelijke jachttechniek had ik nog niet gezien. Ook in de literatuur wordt het niet vermeld. Ik ken deze werkwijze wel van sperwers.

een bijzondere jachtvlucht

Boomvalk die uit het zicht verdwijnt na zijn sperwerachtige jachtvlucht. Zuidland, 2013
 

 

Tijdstip van de jacht

Boomvalken jagen bij voorkeur heel vroeg tot halverwege de ochtend. Dan volgt in de namiddag weer een piek. In de avonduren wordt ook regelmatig gejaagd, tot diep in de schemering. zie hiervoor ook het hoofdstuk 'Prooisoorten'.

 

Vliegsnelheden

Boomvalken kunnen bij hun jachtvluchten zeer hoge snelheden ontwikkelen. Zowel bij het overrompelen van een prooi, als bij het langer achtervolgen komt dat goed van pas. 

Licht hellende stootvlucht 140km/u.

Steil hellende stootvlucht  160km/u.

In de horizontale vlucht (flapping flight, zie collage-foto bovenaan) loopt een boomvalk per seconde 1,5 meter in op een gierzwaluw, waarmee verklaard is hoe hij deze snelle vogelsoort aan zijn prooispectrum kan toevoegen.
 




Cookie-beleid

Deze site maakt gebruik van cookies om informatie op uw computer op te slaan.

Gaat u akkoord?