U gebruikt een verouderde browser. Wij raden u aan een upgrade van uw browser uit te voeren naar de meest recente versie.

Verschil man/vrouw naar uiterlijk

Man en vrouw boomvalk verschillen nauwelijks in uiterlijk. Er worden subtiele verschillen beschreven, maar die zijn niet altijd zichtbaar en ook individueel bepaald. Daarom vermijd ik in de onderstaande tekst stellige woorden en kies ik meer voor termen als "zouden" en "volgens".

Verenkleed.
Het vrouwtje is volgens sommige waarnemers iets valer donkergrijs dan het mannetje.
Lichtval en weersomstandigheden zijn echter van grote invloed op de waargenomen tint of kleur.

Onderstaart- en dijbeenveren.
Vrouwtjes zouden meer donkere vlekjes op de broek hebben dan mannetjes. Mannetjes zouden feller oranje broekveren hebben.
De individuele verschillen zijn echter groot, zoals ook blijkt uit onderstaande foto en de foto's op de pagina "uiterlijk".
Er kunnen dus vale mannetjes zijn, en contrastrijke vrouwtjes etc.
Ook de leeftijd van een vogel is van invloed (hoe ouder de vogel, hoe bleker de broekveren en hoe lichter/minder de vlekjes).
Atmosferische omstandigheden en lichtval beïnvloeden bovendien de waarneming van kleuren en tinten.
Op foto's komen daar ook nog eens factoren bij als contrast, scherpte en gebruikte witbalans.

Mijn persoonlijke mening is door al deze factoren dat het geslacht van een boomvalk niet betrouwbaar kan worden bepaald alleen op grond van het uiterlijk.

 

bleke adulte boomvalk

 

Kampina, 2018. Deze adulte boomvalk had heel weinig rood/of roestrood aan de broekveren. Zo weinig zelfs dat ik even het idee had met een juveniel te maken te hebben. De rest van het kleed was echter typisch voor een volwassen vogel, zoals de helwitte grondkleur (zie keel en wangen) en egaal leigrijze bovenveren, zonder bleke randen. Bovendien was het mei, zodat er nog geen juvenielen waren.
De variatie is dus groot, wat determinatie in het veld altijd weer lastig maakt. 

 

Eén onderscheidend kenmerk
Overigens is er wel degelijk een onderscheidend verschil in uiterlijk, maar dat is alleen te zien als je een jonge valk met de rug naar beneden in de hand houdt. Op die manier kun je de tekening op de onderzijde van de staart bekijken. Van de derde staartveer is de vorm van de derde band, ter hoogte van de schacht afwijkend.
Zie onderstaande afbeelding.

tekening veren

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tot zover de theorie, want maak je dan eens een foto waarop zo'n onderstaart redelijk te zien is, dan blijkt het toch nog moeilijk. Want welke van de twee hierboven geschetste staartvarianten is bijvoorbeeld van toepassing op de gefotografeerde staart van de vogel hieronder? Ik houd het op een mannetje, maar helemaal zeker ben ik toch niet.

 

detail onderstaart juveniel

Spijkenisse, 2018; een juveniel landt op een lichtkap. 

Verschil man/vrouw naar formaat en gewicht  

Vrouwtjes zijn gemiddeld een slag groter dan de mannetjes.
Dat verschil is alleen in de uiterste waarden geslachtsbepalend.
Ik leg dat hieronder uit.

Uiterste waarde: vleugellengte. 

Als de vleugel korter is dan 24,5 cm is het zeker een mannetje. 

Uiterste waarde: gewicht. 

In het wild (*) levende vogels die meer wegen dan 230 gram wegen zijn zeker vrouwtjes.

(*) vogels die (tijdelijk) in mensenhanden verkeren zijn beter gevoed en dus zwaarder.

Alles daar tussenin

In het middensegment, dus tussen heel klein en heel groot, is er een grote overlap.
Hier heb je relatief grote mannen, die groter of zwaarder kunnen zijn dan relatief kleine vrouwtjes.
Het grote gemiddelde is echter dat mannetje 88% van het formaat van de vrouwtjes hebben.
Omdat dit een gemiddelde is, is het niet juist om bij meer boomvalken bij elkaar de grootste te benoemen als vrouwtjes.
Het zouden namelijk ook relatief grote mannen kunnen zijn.

 

Verschil naar vleugelbreedte en silhouet

Over het algemeen zijn mannetjes slanker gebouwd. Dat geldt voor hun lijf, maar ook voor de vleugels.
Vooral bij koppels in zit of in de vlucht is dat te zien.
Overigens kan de afstand vertekenend werken (de verste vogel oogt door de kijker vaak groter).

De armvleugel (de helft van de vleugel die aan het lijf grenst) van de mannetjes is smaller.
Maar de houding van de vogel in de vlucht beïnvloedt de waarneming van het formaat.


verschil man vrouw boomvalk

 

 

 

 

 

 

 

 

Het mannetje links, het vrouwtje rechts. Het formaatverschil is hier duidelijk te zien.
Zij is vooral voller, wat ook is omdat het mannetje haar voor de eileg vetmest.
De variatie is groot: er zijn ook koppels waar er nauwelijks grootteverschil is.

 

vliegbeeld man vrouw boomvalk

 

 

 

 

 

 

 

Mannetje rechts met prooi, vrouw nadert links.
In vleugelvorm of breedte is nauwelijks verschil te zien.
Het lijf van het vrouwtje lijkt een fractie plomper.

prooioverdracht boomvalken

 

 

 

 

 

 

 

 

Hier het mannetje links met prooi, klaar voor overdracht.
Met name de armvleugel van het mannetje oogt hier weer breed.

 

Houding, licht en afstand maken al met al dat het in de praktijk erg moeilijk is om op basis van het formaat het geslacht van een boomvalk te bepalen.

 

Koppels
Zijn in koppels de vrouwtjes altijd groter dan het mannetje?
Dat zou moeten betekenen dat heel kleine vrouwtjes alleen paren met nog kleinere mannetjes (en omgekeerd, heel grote mannetjes alleen met reusachtige vrouwtjes).
Bij de koppels die ik heb waargenomen, is tot op heden steeds het vrouwtje het grootst geweest (in elk geval forser=vetter).
Soms is het verschil groot, maar soms valt het nauwelijks op.

 
Verschil in geluid
Er zou verschil zijn in toonhoogte (vrouw lagere toon). Maar mijn gehoor is te beperkt om het verschil te kunnen horen.
Overigens vermoed ik dat individuele verschillen ook hierin groot zijn.
Het meeste geluid wordt overigens geproduceerd bij koppels. In dat geval zijn rol en gedrag ook bepalend.
Ik waag dan ook te betwijfelen of een waarnemer alleen aan de hand van het voortgebrachte geluid (dus buiten de context van een broedgeval) een individuele vogel op geslacht kan brengen. 
 
Er is wel verschil in soort roep. Zo is de bedelroep van een vrouwtje duidelijk anders dan de alarmroep van een mannetje.
Als beide echter alarmeren, bijvoorbeeld bij nadering van een havik, dan is het moeilijk om de geluiden uit elkaar te houden.
Dit mede omdat de toonhoogte oploopt naarmate de opwinding groter wordt.
 

Verschil man/vrouw naar gedrag

Bij een koppel boomvalken in een territorium is het geslacht snel duidelijk naar rol en gedrag.
Het vrouwtje is tijdens de broedtijd voornamelijk passief en het mannetje jaagt en brengt prooien aan.
Bij ‘de daad’ is zij degene die onder zit. Hierover meer in het hoofdstuk voortplanting.

 

Conclusie 

Er zijn verschillen, maar die zijn minimaal.
Zij worden vertroebeld door allerlei factoren en de individuele variatie is groot.
In het veld is het daarom niet betrouwbaar om het geslacht van individuele vogels te bepalen aan het uiterlijk.
Dat is anders als je de vogel (her)kent aan een individueel kenmerk.
Of als je eerder het geslacht hebt kunnen vaststellen op grond van de rol van die vogel in een koppel.


boomvalk vrouw rossig kleed

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Deze boomvalkvrouw leerde ik individueel herkennen, omdat de grondtoon van haar borstveren niet wit is, maar rossig.
Dat het een vrouwtje is, weet ik omdat zij de moederrol vertolkte in het koppel. Spijkenisse, 2013

Cookie-beleid

Deze site maakt gebruik van cookies om informatie op uw computer op te slaan.

Gaat u akkoord?