U gebruikt een verouderde browser. Wij raden u aan een upgrade van uw browser uit te voeren naar de meest recente versie.

Prooi-overdrachten

Het mannetje jaagt vanaf het begin van de balts tot ver na het uitvliegen van de jongen. Het vrouwtje jaagt in deze periode zelden.
Prooien die het mannetje niet zelf eet, draagt hij aan het vrouwtje over.
Voordat het mannetje de prooi aan het vrouwtje overdraagt, plukt hij de meeste veren ervan af. Ook verwijdert hij de kop, die hij met hersens en al opeet.

Soms laat het mannetje de kop zitten en eet het vrouwtje deze en de erin liggende hersens op. Op de pagina 'Films' staat een filmpje waarop te zien is hoe het vrouwtje de hersens er door een oogholte uitpulkt.

Hersens hebben een bijzonder hoge voedingswaarde. Misschien dat het mannetje daarom soms het opeten van de hersens aan het vrouwtje overlaat.

Baltsvoederen.

Het brengen van prooien is naast voedselvoorziening onderdeel van de balts. Het bevordert de verbondenheid van de vogels die de rest van het broedseizoen als een goed op elkaar afgestemd paar moeten functioneren. Tijdens de trek en in de winterkwartieren leven zij afstandelijker, omdat zij slechts verantwoordelijk zijn voor hun eigen leven en niet dat van een partner of kinderen.

Meer hierover op de pagina "Voortplanting".


Zittende adult boomvalk  met prooi in de bek
Man boomvalk met een geplukte en onthoofde prooi. Spijkenisse, 2013

 

Prooioverdracht buiten baltstijd.

De overdracht buiten de baltstijd gebeurt in de meeste gevallen in de lucht.
Als de prooi geprepareerd is, vliegt het mannetje roepend richting de plek waar het vrouwtje zich bevindt.
Het geluid dat het mannetje hierbij voortbrengt, is een ijl 'wiee-wiee-wiee'.
Tijdens het aanvliegen houdt hij de prooi in de klauwen. In de vlucht brengt hij de prooi naar de snavel. Op dat moment ziet en hoort hij het roepende vrouwtje al naderen. Zij roept ook 'wiee-wiee-wiee' maar luider en sneller.

"2017: het mannetje van een van mijn koppels niet zo behendig in het van de klauwen naar snavel brengen van de prooi. In voorbereiding op de prooioverdracht is hij langdurig aan het hannesen en moet hij honderden meters omvliegen voordat het prooitje goed in de snavel hangt.
Op andere momenten lukte het helemaal niet. Dan probeerde het vrouwtje de prooi met haar klauwen uit die van het mannetje te grijpen, maar leek het of deze laatste verkrampte. Dit leidde tot lange clinches in de lucht of het naar beneden vallen van de prooi. Voordat de prooi de grond raakte, plukte het mannetje hem uit te lucht".
Ook in 2018, hetzelfde mannetje, vertoonde hij dit gehannes met de prooi, zoals hierboven beschreven. 

De overdracht buiten de baltstijd gebeurt soms ook op een vaste post, dus niet in de lucht.

In 2018 maakte ik dat een paar keer mee bij het koppel dat in een hoogspanningsmast broedde. Met de jongen op het nest in de andere mast, kwam het mannetje met een prooi naar het vrouwtje toegevlogen en landde het een halve meter verderop op dezelfde balk. Daarbij had hij de vogelprooi in de snavel en hield deze laag boven de balk. Het mannetje boog zich hierbij een beetje naar voren, oogde onderdanig. Het vrouwtje kwam op hem afgeschuifeld en pakte met haar bek de prooi van hem over. 

Detailbeschrijving van een geslaagde prooioverdracht in de lucht.

Heeft het mannetje de prooi eenmaal in het puntje van zijn snavel, dan mindert hij vaart en hangt een moment praktisch stil in de lucht (biddend). Precies op dat moment beweegt het vrouwtje haar bovenlichaam naar achteren, ook met geheven, fladderende vleugels, waardoor zij afremt. Haar poten schieten naar voren en zij grijpt daarmee de prooi uit de snavel van het mannetje. Afhankelijk van haar eindpositie kan zij zich ook zijwaarts draaien om haar poten in de richting van de prooi te kunnen werpen.

Een overdracht in de lucht duurt hooguit een paar seconden en is spectaculair om te zien.

Hieronder een serie van vijf foto's van een prooioverdracht. Spijkenisse, 2013

prooioverdracht boomvalken 1

Prooioverdracht boomvalken 2

Prooioverdracht boomvalken 3

Prooioverdracht boomvalken 4

Prooioverdracht boomvalken 5


 

Prooioverdracht naar de jongen

Als de jongen al uitgevlogen zijn, brengt het vrouwtje meestal de prooien naar hen toe (na deze van het mannetje te hebben overgenomen). Moedervalk landt in de boom of mast vlakbij het jong en geeft de prooi aan dit jong. Soms scheurt zij nog stukjes van de prooi af en voert het jong.

Soms landt zij op afstand van het jong en komt dit de prooi bij zijn moeder halen. Als er meer jongen zijn, komen er meer naar haar toe gewaggeld.

Na een paar weken kunnen de jongen al goed genoeg vliegen om zelf de prooi in de lucht over te nemen. Die vliegkunst hebben zij geoefend door speelvluchten, waarbij zij elkaar achtervolgen en schijnprooioverdrachten doen. Uiteindelijk zijn zij zo behendig dat zij luid bedelend op hun vader afvliegen. In veel gevallen komt dan nog steeds ook het vrouwtje op hem toegevlogen, neemt zij de prooi over en geeft zij die aan een van de jongen.  

Ook de mannetjes dragen prooien aan hun jongen over, dus zonder tussenkomst van het vrouwtje.

Inderdaad geeft ook het mannetje een prooi wel eens rechtstreeks aan een uitgevlogen jong. Dat gebeurt met insecten, maar ook met vogelprooien, in de lucht.

"2017: het mannetje landt met een prooi in de hoogspanningsmast, waarna een jong over de balken naar hem toe waggelt. Het mag met zijn snavel de prooi wegpakken onder de poot van het mannetje vandaan".

In verreweg de meeste gevallen draagt het mannetje de prooi echter eerst over aan het vrouwtje.

Soms komen mannetjes nog op het nest als er jongen op zitten.
Er is ook gezien dat mannetjes prooien naar het nest met de jongen brengen, waar het vrouwtje de prooi aan de jongen voert.
In 2018 zag ik een mannetje op de rand van het nest landen, waarop drie jongen zaten, een week voor uitvliegen. Het vrouwtje zat er niet op. Hij zat er zomaar eventjes en vloog toen weer op. In hetzelfde jaar en bij hetzelfde stel zag ik het mannetje ook een prooi op het nest brengen bij de al een paar weken oude jongen, die de vogelprooi zelfstandig opaten. 

In alle jaren, bij alle door mij gevolgde koppels is het voornamelijk het vrouwtje dat het voeren voor haar rekening neemt. Het mannetje doet het soms ook, maar veel minder vaak. 

 

 

Vader boomvalk geeft een libelle aan een jong. Oirschot, 2016,

 Een jonge boomvalk, neemt een libel over van zijn ouder.




Jonge boomvalk met prooi, vermoedelijk een mus. De jongeling schermt zijn prooi af met zijn vleugels.
Dit 'mantelen', wat bij alle roofvogels wordt gezien, zit kennelijk in de genen. Spijkenisse, 2014


Concurrentie tussen de jongen

De jongen beconcurreren elkaar nauwelijks bij het eten. De moedervogel voedt de jongen om de beurt. Wie niet aan de beurt is, wacht geduldig af. Pas als het gevoerde jong verzadigd is en er nog wat over is, schuifelt een ander jong voorzichtig dichterbij om een graantje mee te pikken. 
Een variant hierop is dat moedervalk voor de jongen zit en elke keer een brokje vlees en veren in een ander bekje propt. Ook hier is er geen agressiviteit tussen jongen onderling.

Een prooi wordt compleet weggewerkt, zelfs de langwerpige vogelpootjes met klauwtjes verdwijnen in de jonge vogelmagen. Dit gaat niet altijd gemakkelijk. Soms trekt moedervogel het moeilijk weg te slikken pootje even terug, waarna het jong het alsnog doorslikt.
Als de jongen nog erg klein zijn, voert moedervalk kleine stukjes vlees en veren. Tussendoor nuttigt zij de grote brokken.
Naarmate de jongen groter worden, weten zij ook de grote brokken met gemak weg te werken.

Als de jongen ongeveer 20 dagen oud zijn, worden zij niet meer gevoerd. De oudervogel dropt de prooi op het nest en de jongen werken deze zelf weg. Daarbij storten de jongen zich gezamenlijk op de prooi wat met ruk-en trekwerk gepaard gaat. Ook hierbij hakken ze echter niet op elkaar in. Onder het tabblad films staat van zo'n eetsessie een filmpje.
Het jongste jong, dat vaak een stuk kleiner is, wordt in deze fase nog steeds gevoerd, zodat het voldoende voedsel binnen krijgt.

 

drie grote jongen met prooi

Drie al oudere jongen op het nest, waar net een prooi is weggewerkt. Op de poot van de voorste valk is bloed zichtbaar. Het jongste jong is nauwelijks zichtbaar, omdat het voorovergebogen met een prooirest bezig is. Rozenburg, 2018.
 
Jongen onderling zijn niet alleen bij het eten tolerant. Zij zitten gebroederlijk samen, plukken vleesresten van elkaars snavel of poten of helpen bij het lostrekken van de laatste donsjes. Hartverwarmend!
 
Bij uitgevlogen jongen voeren de oudere jongen soms ook insecten aan de jongere.


twee takkelingen knus naast elkaar
 

 

Typisch tafereel van jonge boomvalken die elkaars gezelschap hebben opgezocht. Spijkenisse, 2013 

 

 

 




Cookie-beleid

Deze site maakt gebruik van cookies om informatie op uw computer op te slaan.

Gaat u akkoord?