U gebruikt een verouderde browser. Wij raden u aan een upgrade van uw browser uit te voeren naar de meest recente versie.

Trek/winterkwartier

De boomvalk is een zomergast die in het late najaar naar zuidelijk Afrika trekt.

Onderzoek naar trekroute
Ringen.
Tussen ongeveer 1910 en 2000 zijn een kleine 6000 boomvalken geringd. Van deze ringen is maar een minimaal aantal teruggemeld. Dit ringonderzoek leverde te weinig informatie om de precieze trekroute en eindbestemming te kunnen bepalen.

Telemetrie.
Voor het eerst in 2005
 werden boomvalken voorzien van minuscule zenders op zonne-energie (9,2 gr. en later zelfs maar 5 gr.) die in verbinding stonden met satellieten. Nu kon men op gezette tijden peilen waar de boomvalken zich bevonden. Door die plekken met stippen te markeren op een kaart en de stippen met lijnen te verbinden, ontstond een gedetailleerd beeld van de vliegroutes (overigens niet alleen tijdens de trek, maar ook in zomer- en winterkwartieren, zodat ook kon worden gezien hoeveel zij zich daar verplaatsten en waar naartoe). Dit onderzoek vond plaats van 2005 tot 2009 en betrof Zweedse en Oost-Duitse boomvalken.
In 2008 en 2009 zijn de uitkomsten gepubliceerd

De trekroute van de Noord-Europese boomvalken
De Noord-Europese vogels vliegen over het Europese vasteland naar het zuidwesten. Tussen de twee verst uit elkaar gelegen trekroutes ligt zelfs 2000 kilometer (dat is zo’n beetje de afstand tussen Parijs en de westkant van de Zwarte zee in Roemenië). Over heel West-Europa trekken de boomvalken dus in een breed front naar het Zuiden. Ook trekken zij in een breed front over de Middellandse zee. Zij maken dus geen gebruik van de smalle oversteekpunten die andere roofvogels vaak wel verkiezen, zoals Gibraltar en de Bosporus.

In de buurt van Congo komen al de trekroutes bijeen in een corridor van zo’n 70 km. Door die corridor trekken zij verder zuidwaarts.
Dit is geconstateerd gedurende drie jaar, bij steeds verschillende vogels! Zie onderstaand kaartje.

 

Trekroute Noord-Europes boomvalken (najaarstrek)

Kaartje trekroutes Noord-Europese boomvalken. Bron: zie onderaan deze pagina'

 

Wat is de reden voor het samenkomen van de vliegroutes in deze corridor? Is het de hoogte van het landschap, zijn het obstakels (bergen, open water) of is er misschien sprake van een gunstige kustlijn?
Eerder was echter al van boomvalken bekend dat deze juist geen probleem hebben met bergketens (sommige trekken gewoon over de Alpen heen), noch met open zee (een van de gevolgde valken vloog in één ruk van Zuid Frankrijk naar Algerije, wat neerkomt op 740 km = 27 uur onafgebroken vliegen over de Middellandse zee). Ook ligt de eerdergenoemde corridor niet langs de kust (ook elders volgen boomvalken de kustlijnen niet). Noch maken zij gebruik van bekende oversteekpunten voor andere soorten roofvogels, zoals Falsterbö of Gibraltar.
Ook blijkt ter plaatse geen sprake te zijn van een bijzonder magnetisch veld, geluid, of geur.
 

De heersende theorie is, dat het door de corridor trekken leidt tot het halveren van de route over onafgebroken tropisch regenwoud, die nu nog maar 450-600 km is. Het regenwoud vormt waarschijnlijk een ecologische barrière, wellicht omdat het er vaak onophoudelijk regent of omdat het moeilijk jagen is boven of tussen het bladerdak.
De gevolgde corridor loopt door minder dicht, ontbost regenwoud (Zuid Kameroen), afgewisseld met agrarisch en bosloos gebied (Noord Congo).

Eindpunt/ winterkwartier
De “eindbestemming” van de populatie die in westelijk en centraal Europa broedt is zuidelijk Afrika. Hier bestaat het landschap voornamelijk uit “Miombo Woodland”. Dit is halfopen, langbladig savannegrasland met verspreid staande Miombobomen tussen 5 en 10 meter hoog.
De boomvalk eet hier een grote variëteit aan prooisoorten (vogels, grote insecten en termietensoorten die in die periode talrijk voorkomen).
 Maar ook kleine zoogdieren en amfibieën staan op het menu.

Het woord eindbestemming staat tussen aanhalingstekens, want de boomvalk zit niet stil in zijn winterkwartier. Hij trekt over grote afstanden rond en doet daarbij landen aan als Namibië, Zambia, Zimbabwe, Botswana en noordelijk Zuid-Afrika. Zijn verblijf is in die landen gelokaliseerd in de buurt van de Zambezi en de Baikiaea woodlands (Rhodesische teak) en loofstruikgewas. Ook hier dus halfopen gebied.

Onder het tabblad Literatuur/Engelstalig staat een artikel van Faansiepeacock/Ursula Franke Bryson waarin diverse facetten van in de winterkwartieren verblijvende boomvalken uit de doeken worden gedaan (inclusief kaartjes met verklarende bijschriften).

Centraal- en Oost-Europese/Aziatische boomvalken
Een deel hiervan trekt over Oost-Afrika naar zuidelijk Afrika, andere hebben hun winterkwartieren in India. Of de in India overwinterende boomvalken ook de Indische oceaan oversteken naar oostelijk Zuid-Afrika wordt niet waarschijnlijk geacht. Telemetrisch onderzoek naar deze trekroutes heeft voor zover mij bekend niet plaatsgevonden. Er zijn enkele waarnemingen van overwinterende boomvalken op de Malediven en op de Seychellen. Op de pagina ‘voorkomen’ staat een verspreidingskaart, met in blauw de winterkwartieren.
 

Wat losse wetenswaardigheden op een rijtje 

  • Afstand van Noord-Europa naar Zuid-Angola: 10.065 Km (vanaf Nederland iets korter)

  • Aantal trekdagen: 49 (inclusief week rust Elba en een dag rust Algerije)

  • Grootst gemeten dag-afstand: 740 Km

  • Trekduur over Sahara: 4 tot 4,5 dagen

  • De boomvalk trekt ook ’s nachts maar meestal overdag

  • Totale vliegafstand in winterkwartier: (allemaal stukjes) ruim 9.000 Km

  • Vrouwtjes trekken in het najaar het eerste weg

  • Mannetjes zijn het eerste terug om kwartier te maken

Voor deze pagina gebruikte bronnen:

 

http://www.microwavetelemetry.com/uploads/newsletters/TrackerNewsWinter10%202.pdf

 

http://www.raptor-research.de/

 

http://rspb.royalsocietypublishing.org/

 

'Converging migration routes of Eurasian hobbies Falco subbuteo crossing the African equatorial rain forest'

 

http://www.groms.de/ 

 

Global Register of Migratory Species

 

 

 

 

 

 

 

 




Cookie-beleid

Deze site maakt gebruik van cookies om informatie op uw computer op te slaan.

Gaat u akkoord?